Autisme en reizen: Wat zegt de wetenschap?
- Wegwijs
- 7 dagen geleden
- 8 minuten om te lezen
Reizen wordt vaak gezien als ontspannend en verrijkend, maar voor mensen met autisme en hun omgeving is het niet altijd vanzelfsprekend. Naast praktische uitdagingen zoals voorbereiding en omgaan met veranderingen, spelen ook maatschappelijke drempels een rol. Onbegrip, stigma en negatieve reacties uit de omgeving kunnen mensen met autisme ontmoedigen om op reis te gaan.
In deze bijdrage combineren we wetenschappelijke inzichten met praktijkervaringen en de expertise van Sien Depoortere van Toerisme voor Autisme. Zo brengen we niet alleen de drempels in kaart, maar ook evoluties en concrete manieren om reizen toegankelijker en haalbaarder te maken.
Wie is Sien?
Klinisch psycholoog & seksuoloog
Begeleidt jongeren en volwassenen, zowel individueel als in groep
Specialiseert zich in perinatale psychologie, relatie- en sekstherapie, en autisme
Is de drijvende kracht achter Toerisme voor Autisme
Ondersteunt aanbieders in de toerismesector om hun aanbod meer autismevriendelijk te maken
Organiseert autismevriendelijke uitstappen om ook lotgenotencontact mogelijk te maken
De voordelen van reizen
Onderzoek toont aan dat reizen zowel voor mensen met als zonder autisme heel wat voordelen biedt. Het heeft een positieve impact op het welbevinden, verlaagt stress en draagt bij aan een betere levenskwaliteit. Daarnaast creëert reizen kansen voor persoonlijke groei.
Reizen met autisme: een berg om te beklimmen
Voor een reis moet je tal van keuzes maken: budget, bestemming, activiteiten, vervoer, type verblijf (bijvoorbeeld hotel of appartement), duur, enzovoort. Daarnaast spelen ook bredere vragen mee, zoals hoe je je vakantie regelt op het werk en met wie je reist (alleen, met vrienden of via een organisatie). Voor mensen met autisme kan dit proces erg overweldigend zijn. Uit onderzoek blijkt dat zij minder op intuïtie vertrouwen en zich sterker baseren op concrete informatie, wat extra tijd en energie kost. Duidelijke, overzichtelijke en consistente informatie is daarom essentieel. Chaotische of tegenstrijdige websites, of een overvloed aan informatie, maken het keuzeproces aanzienlijk moeilijker.
Sien vult aan dat vooral volwassenen met autisme die hun uitstap zelf plannen, hier vaak op botsen. Dat veel online geregeld kan worden, verlaagt voor sommigen de drempel, bijvoorbeeld omdat ze niet hoeven te bellen of een reisbureau te bezoeken. Tegelijk kan het grote online aanbod net leiden tot een overload aan informatie, waardoor knopen doorhakken nog moeilijker wordt.
Daarnaast wijst Sien erop dat niet iedereen iemand heeft om mee op reis te gaan. Voor mensen met autisme vormt het vinden van reisgenoten vaak een extra drempel. Er bestaat een ruim aanbod aan georganiseerde groepsreizen om hieraan tegemoet te komen, maar de ervaringen zijn erg uiteenlopend: van zeer positief tot “dit nooit meer”. Veel hangt af van onder meer de reisleider en de manier waarop er met de persoon met autisme wordt omgegaan.
De uitdaging stopt bovendien niet bij de voorbereiding. Reizen betekent je vertrouwde omgeving verlaten, en pas dan wordt duidelijk hoeveel er verandert: de fysieke omgeving (slaap, temperatuur, prikkels), de mensen, voeding, gewoontes en cultuur. Je wordt geconfronteerd met een stroom aan nieuwe, vaak onvoorspelbare prikkels en kunt niet langer terugvallen op vertrouwde routines of rustplekken. Bovendien duiken regelmatig onverwachte situaties op, zoals een vertraagde vlucht, files of een wijziging van hotelkamer. Onderzoek toont aan dat mensen met autisme nood hebben aan vertrouwdheid en voorspelbaarheid om tot rust te komen en net die elementen vallen op reis vaak weg. Hoewel dit per persoon verschilt, vormt dit vaak een belangrijke bron van stress en onzekerheid. Het vraagt bovendien veel energie om al die nieuwe prikkels en veranderingen te verwerken.
Sien illustreert dit met een eenvoudig voorbeeld: zelfs een bord spaghetti in Italië kan anders smaken dan thuis. Het thema ‘voorspelbaarheid’ is volgens haar overkoepelend voor personen met autisme. Het kost tijd en energie om te schakelen tussen de vertrouwde bubbel en een nieuwe omgeving. Ook in het dagelijkse leven moet er geschakeld worden, maar dan kan men nadien terugvallen op een eigen comfortzone of vaste routines. Op reis is dat veel moeilijker. Je kan wel vertrouwde zaken meenemen, maar die vervangen het gevoel van thuis nooit volledig. Daardoor kan reizen zeer intensief zijn. Sien benadrukt het belang van bufferdagen in de reisplanning, zodat er voldoende ruimte is voor recuperatie en ontspanning. Veel mensen met autisme ervaren dat ze na de vakantie nood hebben aan extra tijd thuis om opnieuw op adem te komen.
Voor ouders van kinderen met autisme is reizen vaak een tweesnijdend zwaard. De voordelen (ontspanning, mooie herinneringen en nieuwe ervaringen) worden geregeld overschaduwd door de extra zorg voor hun kind. Onderzoek toont aan dat ouders meer stress ervaren, onder meer door mogelijke emotionele of gedragsproblemen, het voortdurend anticiperen op moeilijke situaties (zoals een niet volledig verduisterbare kamer of specifieke voedselvoorkeuren) en het zoeken naar gepaste oplossingen. Tijdens de reis zijn ze vaak continu alert op het welzijn van hun kind. Deze verhoogde zorg vraagt veel energie en zet de draagkracht van ouders onder druk, zeker omdat ze ook een evenwicht moeten vinden tussen de noden van hun kind met autisme en die van andere gezinsleden.
Deze factoren komen ook duidelijk naar voren in het verhaal van Sien. Ze voegt toe dat er met heel wat aspecten rekening moet worden gehouden, zoals de keuze tussen reizen met de auto of het vliegtuig. Bij kinderen met autisme nemen ouders doorgaans het grootste deel van de voorbereiding op zich. Dit voorbereidingsproces is cruciaal, maar allesbehalve vanzelfsprekend.
Stap voor stap: wat reizen haalbaarder maakt
Dat mensen met autisme en gezinnen de uitdaging van reizen niet altijd aangaan, is begrijpelijk op basis van het voorgaande. Toch is dat een gemiste kans, want reizen kan voor iedereen waardevol zijn. Kleine aanpassingen kunnen daarbij een groot verschil maken. Het is voor mensen met autisme en hun gezin belangrijk om het niet te ver te zoeken. Wanneer een uitdaging te groot aanvoelt, neemt de kans af dat ze wordt aangegaan. Onbereikbare doelen kunnen bovendien bijdragen aan gevoelens van faalangst.
Zoals Sien het verwoordt: “Je moet niet meteen aan een wereldreis beginnen.” Voor wie reizen een grote opgave is, loont het om te vertrekken vanuit wat haalbaar is: een stapje net buiten de comfortzone. Eén overnachting in een huisje in de buurt kan al waardevolle oefenkansen bieden als opstap naar een langere reis. Op die manier kunnen mensen met autisme en gezinnen hun comfortzone geleidelijk uitbreiden. Wat die comfortzone inhoudt en welke uitdagingen als haalbaar worden ervaren, verschilt uiteraard van persoon tot persoon.
Daarnaast blijkt uit zowel onderzoek als praktijk dat aanpassingen die inzetten op
voorspelbaarheid en duidelijkheid bijzonder waardevol zijn. Ook aanbieders (zoals hotels,
campings, enz.) kunnen hierin een belangrijke rol spelen.
Sien benadrukt: “Alles start bij het inzetten op die voorspelbaarheid.” Dit geldt ook voor aanbieders: een duidelijke website met bijvoorbeeld foto’s helpt reizigers om te weten wat ze mogen verwachten. Dit is overigens niet alleen een meerwaarde voor mensen met autisme, maar voor alle reizigers. Zoals Sien aangeeft: “Autisme is complex, maar wat je als organisatie kan betekenen voor iemand met autisme hoeft zeker niet complex te zijn.” Daarnaast is sensibilisering van personeel cruciaal. Het is onmogelijk om een bestemming volledig af te stemmen op alle mensen met autisme, en dat hoeft ook niet. Wanneer personeel inzicht heeft in autisme en aanspreekbaar is om samen naar oplossingen te zoeken, kan er een gevoel van veiligheid gecreëerd worden voor reizigers met autisme.
Wat betreft de ondersteuning van mensen met autisme en hun gezin, onderstreept onderzoek opnieuw het belang van maatwerk. Elke persoon met autisme heeft een uniek profiel, met eigen sterktes en noden. Het is dan ook essentieel om ondersteuning zo persoonsspecifiek mogelijk vorm te geven.
Ook Sien start vanuit dat principe: “Het is afhankelijk van waar de persoon nood aan heeft, en van het type reis dat je maakt.” Veel adviezen kunnen samengebracht worden onder het thema ‘voorspelbaarheid’. Denk bijvoorbeeld aan het vooraf bekijken van foto’s van de bestemming, het maken van stappenplannen, het bestuderen van plattegronden of het samen overlopen van verschillende scenario’s. Ook dingen op voorhand uitproberen, zoals een nachtje kamperen in de eigen tuin, kan waardevolle inzichten opleveren en het vertrouwen vergroten.
Tot slot kan ook een zogenaamde ‘vluchtplek’ een belangrijke rol spelen. Voor Sien is dit een bijzonder waardevol element: samen nadenken over een plek waar iemand zich even kan terugtrekken om tot rust te komen. De wetenschap dat zo’n plek beschikbaar is, kan op zich al veel geruststelling bieden. Sommige locaties voorzien hierin (zoals prikkelarme zones op evenementen), maar vaak is het nodig om dit vooraf zelf te bedenken en af te stemmen.
Meer dan de reis zelf: de impact van de omgeving
Naast de praktische uitdagingen die reizen met zich meebrengt, toont onderzoek aan dat mensen met autisme ook vaak geconfronteerd worden met negatieve reacties uit hun omgeving, wat een belangrijke drempel vormt om op reis te gaan. Het gaat daarbij onder meer om een gebrek aan sensibilisering bij personeel, discriminatie of stigma, en oordelende blikken van anderen.
Sien Depoortere benadrukt dat dit een grote bezorgdheid is: Veel mensen vrezen dat ze op onbegrip zullen botsen. Sommigen kiezen er daarom voor om niet op uitstap te gaan, of keren vroegtijdig naar huis terug na negatieve reacties uit de omgeving. Die reacties zijn vaak het gevolg van onwetendheid of een gebrek aan inzicht. Er is dan ook een duidelijke nood aan meer sensibilisering binnen de samenleving, waaraan iedereen kan bijdragen.
Tegelijk zijn er ook positieve evoluties merkbaar. Het aantal organisaties dat zich inzet voor een meer autismevriendelijk aanbod neemt de laatste jaren toe. Ook grotere spelers, zoals Studio 100, zetten stappen om hun aanbod inclusiever te maken, bijvoorbeeld door shows zoals die van de K3 Originals toegankelijker te organiseren.
Sien merkt deze evolutie ook in haar eigen werking op, onder meer door de toenemende vraag van organisaties die ondersteuning zoeken bij het uitwerken van een autismevriendelijke aanpak. Daarnaast wijst ze op de groei van lokale en kleinschalige initiatieven, waardoor mensen steeds vaker ook dichtbij huis terechtkunnen voor toegankelijke en aangepaste vrijetijdsactiviteiten.
Reizen met autisme brengt duidelijke uitdagingen met zich mee, maar hoeft geen onoverkomelijke drempel te zijn. Met meer begrip, gerichte ondersteuning en kleine aanpassingen kan reizen voor steeds meer mensen haalbaar én waardevol worden.
Hoewel de klemtoon hier ligt op inclusie en het nadenken over hoe we een bestaand aanbod toegankelijker kunnen maken voor mensen met autisme, zijn er ook heel wat waardevolle argumenten voor een exclusief aanbod, zoals de kampen van de Liga Autisme Vlaanderen (exclusief voor deelnemers met autisme en een normale begaafdheid). Waarom gaan kinderen op kamp? Om te ontspannen. Exclusieve kampen creëren een veilige en voorspelbare omgeving waarin ze echt tot rust kunnen komen. Door structuur, kleinere groepen en minder prikkels vermijden ze de overbelasting die in gewone kampen vaak optreedt. Hierdoor kunnen ze meer genieten en zich beter ontspannen. Bovendien voelen ze zich begrepen en aanvaard door leeftijdsgenoten met gelijkaardige ervaringen. Dat versterkt het groepsgevoel en geeft kinderen en jongeren de ruimte om volledig zichzelf te zijn. De exclusieve kampen van de Liga Autisme Vlaanderen zijn all inclusive: inclusief aanpassingen op maat en dus inclusief ontspanning, leuke tijd én groepsgevoel!
Bronnen
Mauro, N., Ferrero, F., Ardissono, L., & Cena, F. (2025). Human-centered AI for inclusive tourism: enhancing travel planning for adults with autism spectrum disorder. International Journal of Human-Computer Studies, 103696.
Park, E., Lee, K., & Kim, S. B. (2025). Navigating travel constraints for individuals with mental health conditions. Current Issues in Tourism, 28(6), 963-981.
Smith, J. D., Wamsley, F., Gile, A. C., Weber, S., Adams, R., Esbensen, A. J., ... & Ayers, K. (2025). Practice Makes Possible: Preliminary Feasibility of an Air Travel Accessibility Program for Children and Young Adults with Autism Spectrum Disorder and Their Families. Advances in Neurodevelopmental Disorders, 1-11.
Wang, J., Shi, S., Yu, L., & Li, M. (2026). Travel as Transformation: Parental Coping and Adaptation with Autistic Children. Journal of Travel Research, 00472875261424434.
Zhao, Z., Shi, D., Qi, X., Shan, Y., & Liu, X. (2023). Family travel among people with autism: Challenges and support needs. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 35(11), 3743-3763.
